Uzmanlıklarımız

Bilindiği üzere ülkemizde, özellikle HRSG ve OTSG bazlı birçok atık ısı CCPP bulunmakla beraber, önemli ölçüde kömür santralleri de bulunmaktadır. Bu yüksek basınçlı kazan sistemleri ultra saf demi suyu ihtiyacı duymaktadır. Tesislerdeki buhar türbinleri, üreticileri tarafından oldukça kısıtlayıcı limitler koyulmuş kıymetli ekipmanlardır. Tüm bunlar kazan suyu şartlandırmayı kritik hale getirir.

Buna ek olarak, kondenser ve soğutma suyu dizayn ve şartlandırması, kondenserde istenilen vakum ve soğutmayı sağlamak için ayrıca takip edilmelidir. Yanlış ve/veya eksik şartlandırmalar, soğutma kulesinde yüksek kimyasal maliyet ve yüksek su tüketimi olarak geri dönebilmektedir.

Bu tesislerde hizmet verdiğimiz su sistemlerini şu şekilde belirtebiliriz:

• HRSG ve OTSG kazan sistemleri
• Deaeratörler ve Degazör sistemleri
• Açık evaporatif Soğutma Kulesi sistemleri
• Kapalı Soğutma Sistemleri
• Demi Tesisi UF ve RO su üretim sistemleri

Oksijen Tesisleri, soğutma suyu ve ürünün temas ettiği, esasında oldukça kritik, basınç, debi ayarlamaları dikkatle takip edilen kritik ekipmanlardır.

Bu ekipmanların şartlandırmasında, kimyasal şartlandırmanın organik ve inorganik içeriğinin doğru takibi, ortaya çıkabilecek teknik sıkıntıları önceden engelleyecektir. Bunun yanısıra, bu kulelerde de, su tüketimleri önemli seviyelere çıkabilmektedir.

Bu tesislerde hizmet verdiğimiz su sistemlerini şu şekilde belirtebiliriz:

• Hava ayrıştırma ünitesi Soğutma Sistemleri
• Besi suyu hazırlama ve üretim sistemleri

Kimya fabrikaları, içerdikleri spesifik kimyasal madde üretimleri, aynı reaktörlerdeki farklı ısıl yük/ürün döngüleri, reaktörlerdeki anlık ve/veya daimi çok yüksek yüzey sıcaklık değerlerinden dolayı akut ve kronik sıkıntıların çıkabileceği su sistemleri içeren tesislerdir. Teknik açıdan doğru yaklaşım, tesislerde duruş yaşanmaması ve/veya üretim verimliliği açıdan oldukça kritiktir.

Bu tesislerde hizmet verdiğimiz su sistemlerini şu şekilde belirtebiliriz:

• Reaktör sistemleri ısıtma ve soğutma sistemleri
• Evaporatif soğutma sistemleri
• Kapalı devre soğutma sistemleri
• Buhar kazanları ve sıcak su sistemleri

Gerek Soğutma, gerekse sıcak su ve buhar ihtiyacı olan, atık su sistemleri bulunan  tüm fabrikalarda, su şartlandırma önemli yer tutmaktadır. Eşanjör verimlilikleri, buhar saflığı, atık su tesislerinin doğru şartlandırılması, gerek ekonomik gerek teknik açıdan tesise kazançlar sağlamaktadır.

Araç fabrikaları, gıda fabrikaları, kağıt fabrikaları, tekstil fabrikaları başta olmak üzere, bu su sistemlerini içeren tüm tesisleri bu kapsamda değerlendirebiliriz.

Bu tesislerde hizmet verdiğimiz su sistemlerini şu şekilde belirtebiliriz:

• Evaporatif Soğutma Sistemleri
• Kapalı devre soğutma sisteleri
• Buhar kazanları ve sıcak su sistemleri
• Atık Su tesisleri
• UF ve RO su üretim sistemleri

Günümüzde RO sistemleri ile su üretimi önemli bir yere sahiptir. Bu sistemlerde aynı zamanda, ön şartlandırma olarak UF sistemleri de bulunabilmektedir. Gerek içme suyu, gerek endüstriyel kullanım için, doğru membran seçimi, doğru çalışma değerleri (basınç, debi, sıcaklık), doğru kimyasal şartlandırma ve filtrasyon, tesis verimliliği ve maliyetinde büyük farklar yaratmaktadır.

Bu tesislerde hizmet verdiğimiz su sistemlerini şu şekilde belirtebiliriz:

• UF sistemleri
• RO sistemleri
• Filtrasyon sistemleri

Soğutma ihtiyacı olan tüm tesislerde, ihtiyaç olan soğutma kapasitesine göre açık evoparatif soğutma sistemleri ve/veya kapalı devre soğutma sistemleri bulunmaktadır.

Soğutma kuleleri, yüksek ısıl yükü, çevirdiği suyu buharlaştırarak atmaktadır. Bu sistemlerde, önemli miktarda su tüketilir. Kimyasal firmalarının teknolojisi ve bilgilerine bağlı olarak konsantrasyon sayısı dediğimiz, soğutma suyunun ne kadar fazla buharlaşmaya dayanıp, tuzluluğunun artması olarak tanımlayabileceğimiz faktör çok önemlidir. Kireç, korozyon, kirlilik/birikim ve biyolojik kirliliğe yol açmadan, en yüksek konsantrasyon sayısında çalışmak, tesislere büyük kazanç sağlamaktadır. Gerek su maliyeti, gerekse kimyasal maliyeti düşmektedir.

Öte yandan, kapalı devre soğutma sistemleri, buharlaşmanın olmadığı ve eşanjörler ile soğutulan sistemlerdir. Genelde plakalı eşanjörlerin ağırlıkta olduğu bu sistemlerde, suyun kalitesi dikkatle tasarlanmalıdır, zira plakalı eşanjörler tıkanmaya daha müsaittir. Bu sistemler daha rahat şartlandırılır ancak doğru şartlandırma seçilmez ise, zaman içerisinde yavaş yavaş problemler ortaya çıkabilir ve ekipmanlar, hatlar ve eşanjörler zarar görür. Sorun hissedilmeye başlandığında, çözüm önemli masraflar çıkarabilir. Özellikle mikrobiyolojik sorunlar, ortaya çıkmadan engellenmelidir. Bu sistemlerde, eklenen su karakteristiği ve kullanılan kimyasal tipi uyumlu olmalıdır.

Yüksek basınçlı HRSG (drum tipli) ve OTSG (tek geçişli) kazan sistemleri, elektrik santrallerinde yoğunlukla kullanılmaktadır. Endüstriyel tipte, özellikle su borulu kazanlar, genel endüstri fabrikalarında tercih edilmektedir.

HRSG ve OTSG sistemleri ultra saf besi suyu gereksinimi olan, şartlandırma kimyasallarında kalite, saflığın önemli olduğu, katı limitler ile kontrol edilen kazan sistemleridir. Özellikle OTSG… Bu sistemlerde, sadece kimyasallar değil, tüm sistem ekipmanlarının doğru çalışması çok önemlidir. (Deareatör, kondenser, demi tesis, drumlar, ölçüm enstrümanları vs) Yanlış şartlandırma, riski artırır ve beklenmeyen duruşlara sebep olabilir, buhar türbinine zarar verebilir. Kazan boruları hasar görebilir, hatta sistem garanti dışına çıkabilir.

Endüstriyel tipte kazanlar, daha esnek su karakteristiklerinde çalışabilmektedir. Zira bu kazanlarda, OTSG ve HRSG’lerde olan sıkı takip parametrelerinin bazıları oldukça esnektir. (Katyon iletkenlik, spesifik iletkenlik, drum ve buhar pH değerleri gibi) Ancak ülkemizde, daha az önem verilen bu sistemler, birçok acemi firma tarafından, oldukça maliyetli ve teknik olarak riskli sınıfta şartlandırılmaktadır.

UF ve RO sistemleri sıkı takip gerektiren sistemlerdir. RO sistemlerinde kullanılan kimyasallar ve ön şartlandırma (UF yada diğer alternatifler) büyük önem arz eder. RO sistemlerinde kısa zamanda üretimi durduran büyük hatalardan ziyade, hataların zamanla etki ettiği, yavaş yavaş zarar gördüğü, zamana yayılmış hatalar daha çok görmekteyiz. Günü geldiğinde, bu hasar membran değişimi ile sonuçlanır. Maliyetinin yanı sıra tesis duruşu da söz konusudur. Bu sebepten ötürü, dikkatli ve doğru şartlandırma, orta-uzun vadede büyük ekonomik kazanç getirir. Bazı tesislerde ise, o kadar yanlış şartlandırmalar yapılmaktadır ki;  membran değişimi her 2-3 yılda bir olmaktadır. Ve maalesef bazı kimyasal tedarikçiler, bunu doğal ve kaçınılmaz olduğunu müşterisine kabul ettirmiştir. Öte yandan ekipman satıcıları da, membran satma fırsatı ele geçirmiştir.

Oysa doğru şartlandırma ve saha analiz, takip ile  bu tesislerde RO membran ömrünün 10 yılı aştığını görebilmekteyiz. Zorlu bir su karakteristiği ve çalışma koşullarında bile, membran değişim sıklığı 5 yıl minimum hedefi rahatlıkla koyulabilir.

UF tesisleri, kimyasal açıdan daha rahat tesislerdir. Çok kimyasal çeşitliliği yoktur. Ancak mekaniksel ve operasyonel olarak iyi yönetilmelidir. UF membranların zarar görmesi engellenmeli ve yıkama zamanları doğru seçilmelidir.

Atık su arıtımı, gerek çevresel gerekse su kazanımı açıdan demir çelik tesisleri, kimya, tekstil, gıda sektörü gibi tüm fabrikalarda bulunmaktadır. Genelde gözümüze çarpan, bu tesislerde alışılagelmiş mekaniksel ve operasyonel uygulamalar, değişen kirlilik ve su karakteristiğine göre revize edilmemektedir. Tesisteki atık ve çamur üretimi için, kimyasal uygulamalar ve kimyasal tedarikçilerin tavsiyeleri öne çıkmaktadır. Oysa var olan ekipmanlardaki, su akış ve prosesin doğru uygulanması birçok sorunu çözebilmektedir. Ata mühendislik olarak, her tesis ve sistemde olduğu gibi, atık su arıtım sistemlerinde, ilk olarak mekaniksel ve operasyonel kontrolleri yapmaktayız. Devamında, kimyasal şartlandırma optimizasyonu ile, en verimli sonuca ulaşmaya çalışmaktayız.

Burada şunu belirtmek gerekir ki; tüm su şartlandırma sektöründe, sadece atık arıtma kısmında, patentli, kaliteli organik polimerlerin, standart emtia ürünlere göre oldukça fark yarattığını tecrübe etmiş bulunmaktayız. Dolayısı ile, yeni yeni geliştirilen bu organik polimerlerin düşük dozaj ve yüksek birim fiyatı ile, toplam maliyette, düşük birim fiyat ve yüksek dozajda uygulanan, emtia ürünlerden (Demir3 klorür, Demir 3 sülfat, PAC vb.) daha ekonomik ve teknik olarak daha iyi sonuç verebildiğini görebilmekteyiz. Bu inorganik emtia ürünlerin, katı madde atığını artırdığını ve bu atık yükün de oldukça maliyetli olduğunu not etmeliyiz.